Parkinson hastalığının belirtileri gün boyunca aynı düzeyde seyretmez. Kullanılan ilaçların etkisine, hareket durumuna, uyku düzenine ve hastalığın kişisel özelliklerine bağlı olarak titreme, kas sertliği ve hareketlerde yavaşlama artıp azalabilir.

Parkinson belirtilerinin bu değişken yapısı, beyin pili tedavisinde de hastanın gün içerisindeki ihtiyaçlarına uyum sağlayabilen daha kişiselleştirilmiş sistemlerin geliştirilmesini beraberinde getirdi. Adaptive DBS, yani uyarlanabilir beyin pili teknolojisi, bu alandaki en önemli gelişmelerden biri olarak öne çıkıyor.

Klasik beyin pili nasıl çalışır?

Klasik derin beyin stimülasyonu sistemlerinde, beyinde hareketlerimizin kontrolünden sorumlu belirli bölgelerine yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla elektriksel uyarım uygulanır. Uyarımın şiddeti ve diğer parametreleri, hastanın muayene bulgularına göre konunun uzmanı bir nörolog tarafından programlanır.

Bu tedavi; uygun Parkinson hastalarında titreme, kas sertliği, hareketlerde yavaşlama ve ilaçlara bağlı motor dalgalanmaların kontrol edilmesine yardımcı olabilir. Ancak hastanın belirtileri gün içerisinde değişse de klasik sistem çoğunlukla önceden belirlenmiş program doğrultusunda uyarım vermeye devam eder.

Adaptive DBS’in farkı nedir?

Adaptive DBS sistemlerinde beyin pili yalnızca uyarım vermekle kalmaz; aynı zamanda beynin elektriksel aktivitesini de algılar.

Sistem, Parkinson hastalığıyla ilişkili belirli beyin sinyallerini takip eder. Hekimin hasta için belirlediği güvenli sınırlar ve programlama çerçevesinde, algılanan sinyallere göre uyarım düzeyini otomatik olarak artırabilir veya azaltabilir.

Başka bir ifadeyle klasik beyin pili sürekli ve önceden belirlenmiş bir programla çalışırken, adaptive sistem önce beyni dinler, ardından hastanın o andaki ihtiyacına göre yanıt verir.

Bu nedenle Adaptive DBS, “kapalı döngü” beyin pili sistemi olarak da tanımlanır:

• Beyindeki elektriksel aktivite algılanır.

• Sinyaller, hasta için belirlenen ölçütlere göre değerlendirilir.

• Uyarım düzeyi ihtiyaç doğrultusunda ayarlanır.

• Beynin verdiği yanıt takip edilmeye devam edilir.

Burada önemli bir noktanın altını çizmek gerekir: Sistem tedaviyi hekimden bağımsız olarak belirlemez. Takip edilecek beyin sinyali, uyarımın çalışma sınırları ve tedavi parametreleri uzman ekip tarafından her hasta için ayrı ayrı programlanır.

Adaptive DBS hastaya ne sağlayabilir?

Adaptive DBS’nin temel amacı, hastanın gün içerisinde değişen ihtiyaçlarına daha duyarlı ve kişiselleştirilmiş bir uyarım sunmaktır. Bu yaklaşımın;

• Motor dalgalanmaların daha dengeli yönetilmesine,

• Belirtilerin daha iyi kontrol edildiği “on” dönemlerinin uzatılmasına,

• Hareketlerin zorlaştığı “off” dönemlerinin azaltılmasına,

• İhtiyaçtan fazla uyarımın sınırlandırılmasına,

• Hastanın uyarım ayarlarına müdahale etme gereksiniminin azaltılmasına

katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.

Adaptive DBS’nin etkinliğini ve güvenliliğini değerlendiren uluslararası, çok merkezli bir çalışmada; orta ve ileri evre Parkinson hastalığı bulunan ve daha önce klasik beyin pili tedavisinden yararlanan 45 hasta incelendi.

Çift eşikli adaptive program kullanılan hastalarda klasik DBS’ye kıyasla ortalama olarak günde 1,3 saat daha fazla iyi kontrollü “on” zamanı ve 1,6 saat daha az “off” zamanı bildirildi. Otuz günlük değerlendirme sonunda katılımcıların yüzde 98’i adaptive sistemle devam etmeyi tercih etti.

Bununla birlikte bu sonuçlar, Adaptive DBS’nin her hastada klasik beyin pilinden daha başarılı olacağı anlamına gelmiyor. Çalışmanın sınırlı sayıda hastayla gerçekleştirilmiş olması ve bazı karşılaştırmaların körlenmemiş olması nedeniyle daha geniş ölçekli ve uzun dönemli araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.

Her Parkinson hastası Adaptive DBS’ye uygun mudur?

Ne geleneksel DBS ne de Adaptive DBS, Parkinson hastalığını tamamen ortadan kaldırır veya hastalığın ilerlemesini durdurur. Her iki tedavi de uygun hastalarda belirtilerin kontrol altına alınmasına ve yaşam kalitesinin artırılmasına yardımcı olmayı amaçlar. Ayrıca her Parkinson hastası beyin pili ameliyatına veya Adaptive DBS uygulamasına uygun olmayabilir.

Hastanın yaşı, hastalık süresi, ilaç tedavisine verdiği yanıt, baskın belirtileri, bilişsel ve psikiyatrik durumu, beyin görüntülemeleri ve kaydedilebilen beyin sinyallerinin niteliği birlikte değerlendirilmelidir.

Başarılı bir tedavi açısından doğru hasta seçimi kadar elektrotların doğru hedefe yerleştirilmesi, uygun sinyalin belirlenmesi ve sistemin deneyimli bir ekip tarafından programlanması da büyük önem taşır.

Beyin pili tedavisinde yeni bir aşama

Beyin pili tedavisi artık yalnızca beynin belirli bölgelerine sürekli elektriksel uyarım verilmesinden ibaret değil. Beyin sinyallerini kaydedebilen ve uyarımı hastanın değişen ihtiyacına göre ayarlayabilen sistemler, nöromodülasyon alanında yeni bir dönemin kapısını aralıyor.

Adaptive DBS’nin en önemli özelliği, beyin pili tedavisini daha kişisel ve daha dinamik hâle getirme potansiyeli taşımasıdır. Gelecekte farklı beyin sinyallerinin ve günlük yaşama ait verilerin de tedaviye dâhil edilmesiyle beyin pili sistemlerinin çok daha hassas biçimde yönetilebilmesi mümkün olabilir.

‍